Prometazyna: lek uspokajający spoza grupy benzodiazepin
Prometazyna to lek przeciwhistaminowy pierwszej generacji, którego senność i wyciszenie bywają dziś głównym powodem stosowania. Wydawana jest wyłącznie na receptę, a od benzodiazepin różni ją mechanizm działania i brak typowej zależności fizycznej.
Preparaty z prometazyną
| Preparat | Moc i postać | Opakowanie | Kategoria |
|---|---|---|---|
| Diphergan | 10 mg, tabletki drażowane | 20 tabletek, 60 drażetek | Rp |
| Diphergan | 25 mg, tabletki drażowane | 20 tabletek | Rp |
| Diphergan | 5 mg/5 ml, syrop | butelka 150 ml | Rp |
| Polfergan | 5 mg/5 ml, syrop | butelka 50 ml i 150 ml | Rp |
Skąd uspokojenie w leku przeciwalergicznym
Leki przeciwhistaminowe pierwszej generacji przenikają do ośrodkowego układu nerwowego i blokują tam receptory histaminowe. Histamina utrzymuje czuwanie, więc jej zablokowanie daje senność. Nowsze leki przeciwalergiczne zostały tak zaprojektowane, żeby tego efektu unikać. Prometazyna należy do starszej grupy i senność jest u niej regułą, a nie działaniem niepożądanym marginesu.
Praktyczna konsekwencja: to samo działanie, które przeszkadza przy alergii, bywa pożądane wieczorem u osoby napiętej i niewyspanej. Dlatego prometazyna pojawia się w rozmowie o lekach uspokajających, choć w rejestrze jej wskazania obejmują także reakcje alergiczne.
Czym różni się od benzodiazepiny
| Cecha | Prometazyna | Benzodiazepiny |
|---|---|---|
| Mechanizm | blokada receptorów histaminowych | nasilenie działania kwasu gamma-aminomasłowego |
| Zależność fizyczna | nie występuje w typowej postaci | rozwija się przy dłuższym stosowaniu |
| Szybkość działania | kilkadziesiąt minut, efekt łagodny | szybka i wyraźna |
| Typowe działania niepożądane | suchość w ustach, zaburzenia widzenia, senność w dzień | senność, zaburzenia koordynacji, luki w pamięci |
| Kategoria wydawania | Rp | Rp |
Zestawienie porządkuje różnice ogólne. Wybór leku zależy od rozpoznania, wieku i chorób współistniejących, a nie od tego, który preparat wydaje się bezpieczniejszy w tabeli. Pełne zestawienie grupy znajdziesz na stronie o benzodiazepinach.
Ograniczenia, o których trzeba wiedzieć
- Działanie antycholinergiczne. Suchość w ustach, zaburzenia ostrości widzenia i trudności w oddawaniu moczu to typowe skutki. U mężczyzn z przerostem gruczołu krokowego bywają dokuczliwe.
- Jaskra z wąskim kątem przesączania. Stanowi przeciwwskazanie, podobnie jak zatrzymanie moczu.
- Senność następnego dnia. Po dawce wieczornej sprawność bywa obniżona rano, co ma znaczenie przy prowadzeniu pojazdów.
- Wrażliwość na słońce. Leki przeciwhistaminowe pierwszej generacji mogą nasilać reakcje skórne po ekspozycji na promieniowanie słoneczne.
- Alkohol. Nasila senność i zaburzenia koordynacji, tak samo jak przy innych lekach uspokajających.
Kiedy lekarz rozważa prometazynę
Najczęściej wtedy, gdy pacjent potrzebuje wyciszenia, a jednocześnie istnieją powody, by unikać benzodiazepin: wcześniejszy problem z uzależnieniem, długi przewidywany czas leczenia albo obawa przed tolerancją. Lek nie zastępuje leczenia przyczynowego i nie jest rozwiązaniem na miesiące, ale pozwala przerwać krótki, trudny okres bez uruchamiania mechanizmu, który potem trzeba rozbrajać stopniową redukcją dawki.
Pytania o prometazynę
Czy prometazyna jest na receptę?
Tak. Diphergan w tabletkach drażowanych 10 mg i 25 mg, syrop Diphergan 5 mg/5 ml oraz syrop Polfergan 5 mg/5 ml mają w rejestrze URPL kategorię Rp. Bez recepty prometazyny w Polsce nie kupisz.
Czy prometazyna uzależnia tak jak benzodiazepiny?
Prometazyna nie należy do pochodnych benzodiazepiny i nie wywołuje typowej dla nich zależności fizycznej. To lek przeciwhistaminowy pierwszej generacji, którego działanie uspokajające wynika z hamowania receptorów histaminowych w mózgu. Nie oznacza to jednak, że jest obojętny: wymaga recepty i ma własne ograniczenia.
Jak szybko działa prometazyna?
Wolniej niż benzodiazepiny i inaczej. Efekt uspokajający i senność pojawiają się w ciągu kilkudziesięciu minut od przyjęcia, a u części osób utrzymują się rano po dawce wieczornej. Lek nie znosi napadu paniki w kilka minut, więc nie jest odpowiednikiem alprazolamu.
Czy prometazynę można podawać dzieciom?
O tym decyduje lekarz. Preparaty w postaci syropu mają wskazania obejmujące dzieci powyżej określonego wieku, natomiast u najmłodszych leki przeciwhistaminowe pierwszej generacji są przeciwwskazane ze względu na ryzyko zaburzeń oddychania. Dawkowania u dziecka nie ustala się na podstawie informacji z internetu.
Czy dostanę receptę na prometazynę online?
To zależy od sytuacji klinicznej. Lekarz ocenia objawy, choroby współistniejące i pozostałe przyjmowane leki. Prometazyna bywa rozważana tam, gdzie potrzebne jest wyciszenie bez ryzyka uzależnienia, ale ma własne przeciwwskazania, w tym jaskrę z wąskim kątem przesączania i przerost gruczołu krokowego z zaleganiem moczu.
- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL) oraz Charakterystyki Produktów Leczniczych
- pacjent.gov.pl, e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
- Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Dawkowanie ustala lekarz indywidualnie. Serwis nie jest apteką i nie prowadzi obrotu produktami leczniczymi.
Potrzebujesz oceny lekarza
Opisz objawy, choroby przewlekłe i wszystkie przyjmowane leki. Lekarz oceni, który preparat ma sens w Twojej sytuacji. Konsultacja psychiatryczna kosztuje 250 zł, kontynuacja leczenia od 199 zł.
Zamów konsultację