Leki uspokajające nieuzależniające na receptę

Co znaczy nieuzależniający i czego to nie obiecuje

Określenie odnosi się do zależności fizycznej: sytuacji, w której organizm przystosowuje się do obecności substancji, a jej odstawienie wywołuje objawy odstawienne. Leki opisane na tej stronie takiego mechanizmu nie wywołują albo wywołują go w stopniu nieporównywalnie mniejszym niż benzodiazepiny.

Brak ryzyka zależności nie znaczy „bez działań niepożądanych”. Każdy z tych leków ma własny profil bezpieczeństwa, przeciwwskazania i interakcje, a część wymaga stopniowego zakończenia leczenia z zupełnie innego powodu niż uzależnienie, po to, żeby uniknąć objawów wynikających z nagłej zmiany.

Druga rzecz, której to określenie nie obiecuje, to szybkość. Wspólną cechą tej grupy jest opóźniony efekt: od kilkunastu dni do kilku tygodni. Osoba oczekująca ulgi tego samego wieczoru odbierze taki lek jako nieskuteczny, choć po dwóch miesiącach da on poprawę, jakiej postępowanie doraźne nie zapewni.

Hydroksyzyna

Lek przeciwhistaminowy o działaniu przeciwlękowym i uspokajającym, w Polsce zarejestrowany między innymi jako Atarax, Comfortin i Hydroxyzine Orion, w tabletkach powlekanych oraz w syropie. Wydawany wyłącznie na receptę, mimo że bywa nazywany łagodnym środkiem uspokajającym.

Działa szybciej niż leki przeciwdepresyjne, dlatego bywa stosowany zarówno przy nasileniu objawów, jak i przez ograniczony czas w leczeniu napięcia. Nie prowadzi do zależności fizycznej i nie rozwija tolerancji w sposób typowy dla benzodiazepin.

Hydroksyzyny nie wolno stosować przy części chorób serca. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia w przeciwwskazaniach nabyte lub wrodzone wydłużenie odstępu QT, znane czynniki ryzyka jego wydłużenia (w tym potwierdzoną chorobę układu sercowo-naczyniowego), znaczącą bradykardię, istotne zaburzenia elektrolitowe, przypadek nagłego zgonu sercowego w rodzinie oraz jednoczesne przyjmowanie leków wydłużających odstęp QT lub wywołujących zaburzenia rytmu typu torsade de pointes. Na tej samej liście przeciwwskazań figurują ciąża i karmienie piersią. To nie jest zestaw sytuacji do rozważenia, tylko zestaw sytuacji, w których lek nie powinien zostać podany, dlatego choroby serca, ciąża lub jej planowanie, karmienie piersią oraz pełen spis przyjmowanych preparatów muszą znaleźć się w wywiadzie.

Poza tym najczęściej zgłaszanym skutkiem jest senność, zwłaszcza na początku leczenia, do tego suchość w ustach i uczucie spowolnienia. Odpowiedź na częste pytanie, czy hydroksyzyna jest na receptę, brzmi jednoznacznie: tak, w każdej zarejestrowanej postaci.

Opipramol

Pochodna trójpierścieniowa, zarejestrowana w Polsce jako Pramolan, Apropol i Sympramol w postaci 50 mg, wydawana na receptę. Choć budową przypomina starsze leki przeciwdepresyjne, w praktyce stosuje się ją przy napięciu i objawach somatycznych towarzyszących lękowi.

Działanie narasta stopniowo, dlatego lek przyjmuje się regularnie, a nie w razie potrzeby. Pierwsze dni bywają najtrudniejsze, bo senność i spowolnienie pojawiają się wcześniej niż efekt przeciwlękowy. To typowy moment, w którym pacjenci przerywają leczenie na własną rękę, choć właściwym krokiem jest wtedy kontakt z lekarzem.

Nie wywołuje zależności fizycznej. Ma natomiast własne przeciwwskazania i interakcje, w tym z lekami wpływającymi na ośrodkowy układ nerwowy, więc pełna lista przyjmowanych preparatów powinna trafić do wywiadu.

Buspiron

Azapiron, w Polsce zarejestrowany jako Spamilan w tabletkach 5 mg i 10 mg, wydawany na receptę. Działa na zupełnie innej drodze niż benzodiazepiny: nie daje wyciszenia po pierwszej dawce i nie nadaje się do stosowania w razie potrzeby.

Efekt pojawia się po kilku tygodniach regularnego przyjmowania. W zamian lek nie upośledza sprawności psychoruchowej w stopniu typowym dla benzodiazepin i nie prowadzi do zależności fizycznej, co czyni go opcją rozważaną przy leczeniu prowadzonym przez dłuższy czas.

Ograniczeniem jest wąski zakres zastosowań, bo buspiron nie sprawdza się w każdej postaci zaburzeń lękowych i nie działa na objawy napadowe. O tym, czy jest to właściwy kierunek, decyduje rozpoznanie postawione przez lekarza.

Leki przeciwdepresyjne w leczeniu przewlekłym

W zaburzeniach lękowych utrzymujących się miesiącami podstawą farmakoterapii są leki przeciwdepresyjne o działaniu przeciwlękowym, w tym escitalopram, zarejestrowany między innymi jako Elicea, i sertralina, zarejestrowana między innymi jako Zoloft, Asentra czy Zotral. Nie wywołują zależności fizycznej i nie tracą skuteczności z upływem czasu, dlatego nadają się do prowadzenia przez wiele miesięcy.

Ceną tej trwałości jest opóźnienie. Pełny efekt pojawia się zwykle po kilku tygodniach, a pierwsze dni bywają gorsze od stanu wyjściowego, bo działania niepożądane wyprzedzają poprawę. Ten okres jest najczęstszym powodem samodzielnego odstawienia, mimo że jest przejściowy.

Ostrzeżenie z charakterystyk produktów leczniczych tej grupy: w pierwszych tygodniach leczenia oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób poniżej 25. roku życia. Dlatego początek leczenia wymaga kontaktu z lekarzem, a nie obserwacji na własną rękę. Gdy takie myśli się pojawią: 116 123 (telefon zaufania dla dorosłych), 800 70 2222 (Centrum Wsparcia, całodobowo i bezpłatnie), 116 111 (dzieci i młodzież), 112 (numer alarmowy).

Zakończenie leczenia planuje się stopniowo. Nie wynika to z uzależnienia, tylko z reakcji organizmu na nagłą zmianę stężenia substancji, i wymaga harmonogramu ustalonego z lekarzem.

Pregabalina, czyli dlaczego nie każdy lek bez benzodiazepiny jest neutralny

Pregabalina, zarejestrowana w Polsce jako Lyrica i pod nazwami odtwórczymi, bywa wymieniana jako opcja przy nasilonym napięciu. Nie należy do benzodiazepin, ale nie jest lekiem wolnym od ryzyka nadużywania; opisywano przypadki przyjmowania dawek wyższych niż zalecane i trudności przy przerywaniu leczenia.

Wniosek jest ogólniejszy niż ta jedna substancja: podział na leki uzależniające i nieuzależniające nie przebiega dokładnie wzdłuż granicy grup chemicznych. Dlatego decyzję podejmuje się po ocenie całej sytuacji, a nie na podstawie przynależności preparatu do grupy uznanej za bezpieczną.

Dlaczego benzodiazepiny nie są opcją długoterminową

Działają szybko i skutecznie, ale przy codziennym stosowaniu organizm dostosowuje się do dawki, przez co ta sama tabletka daje coraz słabszy efekt. Równolegle rozwija się zależność fizyczna, a przerwanie leczenia wywołuje objawy odstawienne mylone z nawrotem choroby. Mechanizm opisuje strona o benzodiazepinach, a plan zakończenia strona o odstawianiu benzodiazepin.

Nie oznacza to, że są bezużyteczne. Mają swoje miejsce w krótkich, ograniczonych czasowo zastosowaniach, na przykład w pojedynczej sytuacji opisanej na stronie o doraźnych lekach uspokajających. Problemem jest wyłącznie układ, w którym zastępują leczenie właściwe przez wiele miesięcy.

Jak rozmawiać o tym z lekarzem

• Podaj czas trwania objawów w tygodniach lub miesiącach, nie w określeniach typu „od dawna”.
• Opisz, czy objawy są stałe, czy napadowe, i czy między epizodami występuje pełna poprawa.
• Wymień wszystkie wcześniejsze leki, dawki i powód zakończenia, w tym te odstawione z powodu działań niepożądanych.
• Powiedz wprost, że zależy ci na leczeniu bez ryzyka uzależnienia, bo to zmienia dobór preparatu.
• Wymień choroby przewlekłe, zwłaszcza kardiologiczne, oraz wszystkie przyjmowane leki, także dostępne bez recepty i suplementy.

Osobno wspomnij o pracy wymagającej pełnej sprawności, prowadzeniu pojazdów, ciąży lub jej planowaniu oraz karmieniu piersią. Każda z tych informacji zawęża listę leków, które lekarz może rozważyć, i lepiej, żeby padła na początku niż po rozpoczęciu leczenia. Jeśli obecnie stosujesz preparaty dostępne bez recepty albo suplementy, ich lista też ma znaczenie.

Przebieg wywiadu, zakres oceny lekarskiej i to, co dzieje się po wysłaniu zgłoszenia, opisuje strona o konsultacji psychiatrycznej online.

Najczęstsze pytania